Praktyka nadzoru pedagogicznego

Dydaktyka to obszar działalności szkoły, który decyduje o jej obliczu, wizerunku, i w ostateczności, o efektach kształcenia. Wpływ na szeroko pojęty proces dydaktyczny dyrektor posiada poprzez sprawowanie nadzoru pedagogicznego. Ostatnie zarządzenie dotyczące nadzoru, jako główną i podstawową formę jego realizacji wskazuje hospitację lekcji. Analizując swoją dotychczasową wieloletnią pracę na stanowisku dyrektora i nabyte w ten sposób doświadczenia, trudno się z tym nie zgodzić. W tych latach szkolnych, gdzie problematyka hospitacji lekcji była na pierwszym miejscu w mojej pracy, efekty kształcenia wyraźnie różniły się od lat, gdzie problematykę szeroko pojętego nadzoru przesłaniały zadania o charakterze biurokratycznym i organizacyjnym, np. reforma strukturalna szkolnictwa, przekształcanie szkół czy organizacyjne przygotowanie się do Nowej Matury. Nic dziwnego, gdyż brak rzetelnej i przemyślanej kontroli, w tym także nadzoru, obniża efekty kształcenia. Jak więc planować hospitacje, ich harmonogram i problematykę?

Z doświadczenia wiem, że podstawowym zadaniem dyrektora jest właściwe określenie problematyki hospitacji, najlepiej trzy lub cztery zadania wynikające z analizy poprzedniego roku szkolnego. Zbyt rozbudowana problematyka nadzoru może przesłaniać najważniejsze potrzeby dydaktyczne szkoły i ograniczać efekty pracy dyrektora. Termin i rodzaj hospitowanych zajęć ustalam z nauczycielem w zależności od celów, jakie sobie stawiam przed hospitacją.

Można to zrobić na kilka sposobów: są hospitacje, gdzie termin i rodzaj zajęć wyznacza sam nauczyciel, tę formę stosuję wtedy, kiedy dokonuję oceny dorobku nauczyciela i chcę się przekonać, jak daleko sięgają jego umiejętności dydaktyczne i możliwości metodyczne. Czasami zapowiadam hospitację z dużym wyprzedzeniem, określając dokładnie lekcję, na której chcę być obecny. W sytuacji, gdy przedmiotem moich zainteresowań jest bieżąca praca nauczyciela i standardowe lekcje, o swojej hospitacji informuję z krótkim wyprzedzeniem.

Ważnym narzędziem, który można stosować w szkole w celu podwyższania jakości pracy szkoły, są lekcje otwarte. Jest to dla mnie również ważny element nadzoru pedagogicznego. Lekcje otwarte często są wpisywane w plany pracy komisji przedmiotowych jako jedno z wiodących zadań. Zadania takie podejmują też nauczyciele, którzy wchodząc na ścieżkę awansu zawodowego muszą spełnić wymagania dotyczące dzielenia się wiedzą z innymi nauczycielami. Nie zawsze tak zaplanowane lekcje otwarte spełniają swoje zadania. Moim zdaniem są dwa powody, dla których należy przeprowadzać lekcje otwarte. Pierwszym z nich jest występujący problem dydaktyczny, jaki ma kilku nauczycieli danego przedmiotu, a przeprowadzone lekcje otwarte mają pomóc go rozwiązać. Drugim powodem jest wprowadzanie w dydaktyce szkolnej innowacji pedagogicznych lub dydaktycznych lub nowych technicznych środków nauczania. Korzystając z formy otwartych zajęć wprowadzałem w szkole nowe i inne formy prowadzania lekcji, w oparciu o najnowsze środki techniczne. Przyglądając się pracy innych szkół, w tym także zagranicznych, postanowiłem wprowadzić w swojej szkole metody oparte na pracy z rzutnikiem multimedialnym, tablicą interaktywną, w nowoczesnej pracowni językowej czy przy powszechnym korzystaniu w salach lekcyjnych z Internetu i serwera FTP.

Obecnie dydaktykę w naszej szkole wspomaga kilkanaście rzutników multimedialnych, cztery tablice interaktywne oraz dwie pracownie językowe. W tej konkretnej sytuacji zadaniem dyrektora jest nie tylko pozyskanie środków na zakup tych pomocy, lecz przede wszystkim racjonalne ich wykorzystanie. Aby to zapewnić, muszą zaistnieć określone warunki:

• nauczyciel musi być autentycznie przekonany, że tego typu środki wspomagać będą jego warsztat dydaktyczny i ułatwiać mu pracę,
• nauczyciel nie może tracić czasu na lekcji np. na instalowanie rzutnika, ekranu czy kalibrowanie tablicy; dlatego najlepszym sposobem jest stałe wyposażenie w te sprzęty określonych klasopracowni, a nie przynoszenie ich, kiedy planuje wykorzystać je na danych zajęciach,
• nauczyciel musi posiadać programy i prezentacje multimedialne odpowiednie do typu prowadzonych zajęć,
• nauczycielowi należy zapewnić stosowne szkolenie dotyczące posługiwania się sprzętem multimedialnym.

Zapoczątkowaniem tego procesu może być lekcja otwarta zainicjowana przez dyrektora szkoły. Niewątpliwie jest to najbardziej skuteczny sposób prowadzenia nadzoru, kreatywność dyrekcji pobudza kreatywność nauczycieli na każdym stopniu awansu zawodowego.

Przemysław Jankiewicz – Zespół Szkół nr 1 w Swarzędzu

Zarządzanie szkołą, e-Uczyć lepiej 5(43)/2007