O procedurach wewnątrzszkolnych

„Kto chce, szuka sposobów, kto nie chce, szuka powodów...”

Dobrze opracowane procedury niewątpliwie ułatwiają dyrektorowi zarządzanie szkołą, ale przede wszystkim wpływają na osiągane efekty pracy nauczycieli. Doceniamy ich rolę szczególnie w okresach wzmożonej aktywności, na przykład pod koniec roku szkolnego, kiedy to dokonuje się podsumowań, ocenia pracę uczniów i nauczycieli, kończą się staże itd. Jednocześnie dyrektorzy zajmują się organizowaniem pracy w nowym roku: sporządza się arkusz organizacyjny, zatrudnia nowych nauczycieli. Rodzice częściej pojawiają się w szkole, niestety dość często próbują coś załatwić dla swoich pociech.

Gorąco zachęcam dyrektorów i rady pedagogiczne do opracowywania procedur, co na pewno pozwoli uniknąć wielu niepowodzeń. Postanowiłam podzielić się doświadczeniami i własną procedurą zatrudniania nauczycieli. Moim zdaniem jest to niezwykle ważne zadanie dyrektora. Wymaga ono wiedzy z zakresu prawa, wypracowanych sposobów pozyskiwania informacji o kandydacie, umiejętności komunikacyjnych, ale przede wszystkim czasu, którego mamy tak mało.

Jak organizuję przyjmowanie do pracy nauczycieli

1. Zbieram i analizują pisemne oferty (kategorycznie odmawiam rozmów telefonicznych). Po wstępnej analizie zebranych informacji i ocenie formalnej kwalifikacji zapraszam kandydata na spotkanie.
2. Spotkanie ma zawsze trzy etapy (najczęściej spotykam się dwa razy):
   • Etap I – nawiązanie kontaktu, wstępna ocena umiejętności komunikacyjnych. Rozmawiam na temat doświadczeń nauczyciela w poprzedniej pracy lub podczas praktyk. Pytam o sukcesy i niepowodzenia. Jak pracował z uczniami zdolnymi i mającymi trudności itp. Jakie ma doświadczenia z niepełnosprawnymi. (rozmowa trwa około 45 minut). Jeśli moja ocena jest pozytywna, zapraszam na następne spotkanie.
   • Etap II – rozmowa dotyczy specyfiki szkoły i koncepcji pracy na stanowisku nauczyciela w naszej szkole. Przedstawiam informacje o szkole, omawiane są wymogi stawiane nauczycielom we współczesnej szkole. Zapoznaję kandydatkę lub kandydata z zadaniami jakie będzie wykonywał. Niestety, spotykam się najczęściej ze znikomą wiedzą na temat specyfiki pracy w szkole. Młodzi ludzie wykazują zdziwienie, kiedy mówię o niespodziewanych zastępstwach, o 40 godzinnym tygodniu pracy, o czynnościach pozalekcyjnych.
     W maju prowadziłam rozmowy z kandydatami na pedagoga szkolnego. Przychodziły panie, które już pracowały i były bardzo zaskoczone, kiedy zapytałam je o koncepcję pracy. Zdziwione były tym, że oczekuję od nich pracy z nauczycielami i zespołowego wypracowywania procedur, sposobów postępowania w sytuacjach kryzysowych, a przede wszystkim budowania wraz z nauczycielami zindywidualizowanych planów pracy z uczniami o specyficznych potrzebach edukacyjnych. Jedna z pań stwierdziła, że pracuje w kilku małych szkołach na części etatu i nikt jeszcze z nią nie rozmawiał na temat roli pedagoga szkolnego we współczesnej szkole, a najczęściej wykonywanym zadaniem są interwencje i rozmowy z niegrzecznymi uczniami, wysyłanymi do gabinetu przez nauczycieli.
   • Etap III – stawiam przed nauczycielem zadanie: Proszę sobie wyobrazić, że zakomunikuję pani fakt przyjęcia do pracy, proszę:
     • przedstawić plan działań od tego momentu do pierwszego spotkania z radą pedagogiczną i z młodzieżą,
     • przedstawić skrócony plan pierwszych zajęć w klasie (tu podaję konkretną klasę).
     Oczywiście pomagam stworzyć zarys tych planów. Jest to bardzo trudne dla nauczycieli, w ogóle nie zdają sobie sprawy, co trzeba zrobić, żeby dobrze zacząć współpracę z powierzonym oddziałem. Rozmowę nie kończę decyzją, tę podejmuję po 2-3 dniach.
3. Jeśli oceniam, że jest to właściwa osoba, zapraszam do współpracy. Rozmawiam na temat przebiegu stażu, opiekuna, zadań szczegółowych, itp. Z reguły nie powierzam młodym niedoświadczonym nauczycielom wychowawstwa.

Poniżej przedstawiam materiał, który pomoże dyrektorom w przygotowaniu się do przyjęcia nauczyciela do pracy.

Wymogi stawiane nauczycielom we współczesnej szkole

„Nauczyciele nie mają prawa nauczać tego, co umieją, nauczyciele mają obowiązek uczyć tego, czego potrzebuje rynek.”

prof. dr hab. Wojciech Cellary
na konferencji dla oświatowej kadry kierowniczej – Targi Edukacyjne, Poznań 2003 r.

Nauczyciel, rozpoczynając pracę z grupą uczniów, musi zdawać sobie sprawę, że jest przede wszystkim organizatorem ich pracy zarówno w klasie, jak i pracy indywidualnej w domu.

Aby być dobrym, skutecznym organizatorem należy, oprócz wiedzy i umiejętności związanych z przedmiotem, posiąść:

• wiedzę z zakresu prawa szkolnego, tzn. umieć korzystać z przepisów zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Niestety, nauczycielom brak nawyków zaglądania do przepisów i brak umiejętności ich interpretacji. Ale i niejednokrotnie przepisy prawa są zawiłe i niejednoznaczne, przez co są niezrozumiałe i budzą niechęć. Niemniej jednak elementarna umiejętność korzystania z nich jest konieczna, aby cokolwiek dobrze zorganizować, bo przecież wprowadzanie ładu, porządkowanie i podporządkowywanie zasadom i wreszcie planowanie stanowi fundament pracy nauczyciela.
• wiedzę i umiejętności z zakresu technik planowania (umieć określić: czego się chce?, po co?, co trzeba zrobić, aby cel osiągnąć?, jak i kiedy to zrobić?, gdzie szukać pomocy?, do kogo się udać?) To tylko pozornie banalne pytania, właściwa odpowiedź nie zawsze jest oczywista.
• wiedzę na temat organizowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, postępowania w sytuacjach nietypowych itp.
• wiedzę na temat instytucji i organizacji działających na rzecz szkoły i dziecka.
• wiedzę z zakresu procesów grupowych, zachowania się członków organizacji w różnych sytuacjach i to w odniesieniu do dzieci, jak i dorosłych. Umieć dostosować strategię postępowania do sytuacji.
• wiedzę i umiejętności z zakresu komunikacji społecznej: poznać techniki aktywnego słuchania, wypowiadania krytyki, poznać „język swojego ciała” i techniki komunikacji niewerbalnej itd.
• umiejętności kierownicze jak: umiejętność rozwiązywania problemów i konfliktów w klasie, umiejętność prowadzenia dyskusji, negocjacji, umiejętność radzenia sobie z krytyką itp.

Ponadto należy:

• umieć przewidywać skutki i następstwa swoich działań. Zachęcam nauczycieli do korzystania z narzędzi myślowych Edwarda de Bono (polecam pozycję „Naucz swoje dziecko myśleć”),
• umieć badać potrzeby, możliwości i poziom gotowości do samodzielnego uczenia się,
• umieć tworzyć warunki do działania swoich uczniów,
• mieć koncepcję własnego rozwoju.

Oprócz tego, nauczyciel powinien akceptować samego siebie i mieć poczucie własnej wartości oraz być odpornym na stres i szanować innych. Powinien również posiadać cechy tj.: wiarygodność, taktowność, wrażliwość, otwartość.

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Dobra organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole jest podstawą uzyskania dobrych efektów pracy z dzieckiem o specyficznych potrzebach edukacyjnych. W szkole, którą kieruję tj. w Zespole Szkół z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Poznaniu procedura ma postać dokumentu, składającego się z następujących rozdziałów.

1. Najważniejsze akty prawne.
2. Cele, zadania i zakres organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole.
3. Formy organizacyjne pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
4. Możliwości realizować obowiązku szkolny w innym terminie i warunkach.
5. Program indywidualnej pomocy uczniowi.
   Ma postać dokumentu. Opiera się o wyniki badań psychologiczno-pedagogicznych i specjalistycznych (neurolog, psychiatra dziecięcy, rehabilitant, logopeda...) oraz zawarte w nich zalecenia, rozmowy z uczącymi, wywiad z rodzicami. Uwzględnia specyfikę sytuacji dziecka, jego potrzeby, trudności. Powstaje przy współpracy pedagoga i psychologa, nauczyciela wspomagającego, wszystkich osób uczących i opiekunów ucznia. Zawiera:
   • krótką informacje o uczniu i jego sytuacji,
   • opis działań podejmowanych dotychczas wobec ucznia przez nauczycieli, wychowawcę i opis ich efektów,
   • cele ogólne i szczegółowe na czas pracy z uczniem,
   • opis oczekiwanych rezultatów (zachowań, postaw, umiejętności...),
   • przydział zadań dla ucznia, rodziców, nauczycieli,
   • ustalenia odnośnie sposobu oceny, monitorowania pracy,
   • określone sposoby przekazywania informacji zwrotnych,
   • wypracowany repertuar następstw nieprzestrzegania postanowień ZPE,
   • informacje na jaki czas jest przewidziany,
   • kroki zmierzające do stopniowego włączania ucznia do zajęć w grupie, klasie ogólnodostępnej,
   • protokoły spotkań, dokumenty z pracy, ewaluację.
6. Zasady organizowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w naszej szkole.
7. Szkolny model organizacji pomocy psychologiczno- pedagogicznej – schemat organizacyjny i zadania nauczycieli:
   • zadania pedagoga szkolnego,
   • zadania psychologa szkolnego,
   • zadania doradcy zawodowego,
   • zadania wychowawcy,
   • zadania nauczyciela przedmiotu,
   • zadania i uprawnienia nauczyciela współorganizującego proces edukacji – specjalisty, terapeuty, pedagoga specjalnego.
8. Instytucje i osoby wspomagające szkołę w niesieniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniom.
   1. Problem: Mała dojrzałość szkolna, ryzyko trudności w nauce (dzieci od 5 roku życia oraz uczące się w klasach I-III). Tu umieszczono opis gdzie szukać pomocy, dyżury, telefony, dane osoby pierwszego kontaktu, zadania wychowawcy, zgłoszenia telefoniczne podczas dyżuru dla rodziców – oraz opis jak pomoże dana instytucja.
   2. Problem: Wybór i organizacja najlepszej formy i metod nauczania dziecka niepełnosprawnego (opis jak wyżej).
   3. Problem: Trudności szkolne, wychowawcze, emocjonalne, rozwiązywanie kłopotów rodzinnych, wsparcie dla uczniów, ich opiekunów i nauczycieli.
   4. Problem: Zaburzenia zachowania i emocji, trudności w nauce.
   5. Problem: Diagnoza i prowadzenie dziecka z zaburzeniami autystycznymi.
9. Inne instytucje, osoby współpracujące przy niesieniu pomocy uczniowi.
10. Procedura kierowania ucznia do poradni psychologiczno-pedagogicznej. Tu umieszczono opis na czym ona polega oraz zadania wychowawcy.
11. Postępowanie w sytuacji, gdy rodzic nie współpracuje ze szkołą.

W planie mamy dodanie dwóch rozdziałów: zadania szkolnego negocjatora oraz procedury postępowania w sytuacjach kryzysowych, np.: uczeń pod wpływem narkotyków, alkoholu, agresywne zachowania i inne zagrożenia.

Elżbieta Walkowiak – Dyrektor Zespołu Szkół z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Poznaniu

Zarządzanie szkołą, e-Uczyć lepiej 5(43)/2007