Kangur Matematyczny

Kangur Matematyczny jest międzynarodowym konkursem matematycznym adresowanym do uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i szkół średnich. Jego celem jest promocja matematyki i motywowanie uczniów do poznawania tej dziedziny wiedzy. Aktualnie jest on największą imprezą matematyczną na świecie.

Atrakcyjność Konkursu jest spowodowana m. in. przez jego prostą formułę. Różni się on od innych konkursów matematycznych tym, że jest jednoetapowy. Zawody Kangura Matematycznego odbywają się w jednym dniu, wspólnym dla wszystkich krajów biorących w nim udział i trwają 75 minut. W czasie zawodów uczniowie rozwiązują test wyboru. Zadania wchodzące w skład tego testu, wspólne dla wszystkich krajów oraz termin zawodów są ustalane przez Association Kangourou Sans Frontières. Są one oryginalne, nieszablonowe, często zabawne, zwłaszcza w kategoriach przeznaczonych dla najmłodszych uczestników.

Konkurs jest rozgrywany w pięciu kategoriach: Maluch — klasy 3. i 4. szkół podstawowych, Beniamin — klasy 5. i 6. szkół podstawowych, Kadet — klasy I i II gimnazjów i szkół zawodowych, Junior — klasy III gimnazjów oraz I liceów i techników, Student — klasy III i IV liceów i techników.

Test konkursowy w kategorii Maluch zawiera 24 zadania, a testy pozostałych kategorii zawierają po 30 zadań, uszeregowanych i punktowanych w zależności od stopnia trudności. Do każdego zadania dołączonych jest 5 odpowiedzi, z których dokładnie jedna jest poprawna. Za brak odpowiedzi uczestnik konkursu otrzymuje zero punktów, natomiast za odpowiedź błędną lub zaznaczenie więcej niż jednej odpowiedzi otrzymuje punkty ujemne w liczbie 25% przewidzianych za dane zadanie.

Konkurs Kangur Matematyczny narodził się w Australii, gdzie został zainaugurowany na początku lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia przez utalentowanego popularyzatora matematyki P. O´Hallorane. Dzięki inicjatywie matematyków francuskich J. P. Boudina i A. Deledicqa, którzy nadali nazwę konkursowi, dotarł on do Francji, gdzie pierwsze zawody konkursu odbyły się 15. 05. 1991 roku. W 1994 roku francuscy organizatorzy Kangura Matematycznego uzyskali prestiżową nagrodę d'Alemberta ufundowaną przez Francuskie Towarzystwo Matematyczne, które uznało konkurs za najlepszą formę popularyzacji matematyki. W tym samym roku w Strasbourgu zgromadzenie 10 krajów (w tym Polska) utworzyło stowarzyszenie pod nazwą Association Kangourou Sans Frontières. Do roku 2000 dr Paweł Jarek, główny organizator „Kangura Matematycznego” w Polsce, był sekretarzem biura Kangourou Sans Frontières. Patronat nad konkursem objęła Pani C. Lalumiere, Sekretarz Generalny Rady Europy. W roku 2001 polscy organizatorzy Kangura na wniosek Rad Wydziałów: Matematyki i Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza oraz Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika uzyskali prestiżową nagrodę Ministra Oświaty za przeprowadzenie dziewięciu edycji Konkursu.

Obecnie w konkursie biorą udział dzieci i młodzież z 32 krajów świata.

Polska była jednym z pierwszych krajów, którym francuscy pomysłodawcy Kangura zaproponowali współorganizowanie konkursu. Już w roku szkolnym 1991/1992 odbyła się pierwsza polska edycja Kangura Matematycznego, zorganizowana pod patronatem Toruńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Matematycznego przez powstały spontanicznie Komitet Organizacyjny. W 1993 roku Ministerstwo Oświaty wyraziło akceptację na przeprowadzanie konkursu w Polsce i było jednym z pierwszych jego sponsorów. Z roku na rok toruński Komitet Organizacyjny nawiązywał współpracę z coraz większą liczbą województw i stał się głównym ośrodkiem organizującym konkurs w Polsce, a także jedynym posiadaczem licencji na jego przeprowadzanie w naszym kraju.

Patronat nad konkursem w latach 1992-1996 sprawował Toruński Oddział Polskiego Towarzystwa Matematycznego, a od 1997 roku Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. W związku z dynamicznym rozwojem konkursu wynikła potrzeba usprawnienia jego organizacji. W tym celu, nauczyciele dotychczas organizujący konkurs utworzyli stowarzyszenie pod nazwą Towarzystwo Upowszechniania Wiedzy i Nauk Matematycznych. Na mocy umowy z Rektorem Uniwersytetu Mikołaja Kopernika patronat nad konkursem nadal sprawuje Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. W ramach tego patronatu Dziekan Wydziału powołuje Komitet Organizacyjny Konkursu i sprawuje kontrolę zarówno nad stroną merytoryczną jak i działalnością finansową związaną z konkursem. Na podstawie w/w umowy Towarzystwo Upowszechniania Wiedzy i Nauk Matematycznych uzyskało prawo do używania symboli UMK przy realizacji prac związanych z konkursem.

Struktura organizacyjna konkursu w Polsce jest zdecentralizowana. Na jej czele stoi Komitet Organizacyjny, który współpracuje z 36 regionalnymi komitetami organizacyjnymi, przeprowadzającymi konkurs na terenie swoich regionów. Komitety te docierają do wszystkich szkół pragnących wziąć udział w Konkursie.

Dla Wielkopolski regionalnym komitetem organizacyjnym jest Wielkopolskie Towarzystwo Matematyczne KANGUR, a honorowy patronat objął Wielkopolski Kurator. Uczniowie z wielkopolskich szkół biorą udział w konkursie od 1994 roku (około 8 000); a w XIII wielkopolskiej edycji konkursu wystartowało ponad 30 tysięcy. Dynamika wzrostu liczby uczniów zainteresowanych konkursem, a tym samym matematyką, świadczy o masowości konkursu. W całym kraju jest to w 1992 roku około 15 000 uczniów, a w roku 2006 ponad 400 000.

W celu zapewnienia sprawnego przeprowadzenia konkursu Komitet organizuje na Wydziale Matematyki i Informatyki corocznie dwie konferencje naukowo-dydaktyczne i organizacyjne dla organizatorów regionalnych (jesienną i wiosenną), w czasie których ustala się m. in. precyzyjny harmonogram prac, sprecyzowanie zasad przydziału nagród, a także wymienia się doświadczenia po zakończeniu edycji Kangura.

Na część naukową składają się odczyty popularnonaukowe z matematyki i informatyki wygłaszane przez wybitnych specjalistów, a na część dydaktyczną - seminaria metodyczne.

Kangur Matematyczny swą atrakcyjność zawdzięcza także nagrodom przyznawanym przez organizatorów. Najważniejsze z nich to udział w międzynarodowych obozach matematyczno-rekreacyjnych, odbywających się w: Czechach (Ochoz, Jevicko), Niemczech (Münster), Polsce (Zakopane) i na Węgrzech.

Obóz w Zakopanem. Najdłuższą tradycją i największą popularnością cieszy się organizowany przez Komitet Organizacyjny co roku w sierpniu międzynarodowy obóz w Zakopanem. Odbywają się tam dwa 10-dniowe turnusy o łącznej liczbie uczestników przekraczającej 100 uczniów. Dotąd gościli w Zakopanem laureaci konkursu z Francji, Gruzji, Hiszpanii, Kazachstanu, Litwy, Mołdawii, Niemiec, Rosji, Rumunii, Ukrainy, Węgier, ze szkół polskich z Białorusi, Litwy, Stanów Zjednoczonych i Ukrainy i oczywiście z kraju.

W czasie trwania obozu realizuje się programy: matematyczny, turystyczny, sportowy i kulturalny. Na program matematyczny składają się odczyty popularnonaukowe, wygłaszane przez nauczycieli akademickich z Polski i z zagranicy oraz konkursy zadaniowe z nagrodami. Na program turystyczny składają się wycieczki w góry, w tym wjazd kolejką linową na Kasprowy Wierch, wycieczka do Morskiego Oka. Często organizowane są wycieczki do Krakowa, a w ostatniej edycji również do kopalni soli w Wieliczce. Dużą atrakcją jest spływ Dunajcem. Na zajęcia sportowe składają się turnieje tenisa stołowego, koszykówki, piłki nożnej oraz turnieje szachowe. Sierpniową atrakcją kulturalną Zakopanego jest Międzynarodowy Festiwal Ziem Górskich, w którym uczestnicy chętnie biorą udział. Obóz w Zakopanem stwarza wspaniałą okazję dla młodzieży i organizatorów z różnych krajów do wymiany poglądów, nawiązywania kontaktów i doskonalenia znajomości języków.

Oprócz wycieczek organizowanych przez regionalnych organizatorów, Komitet Organizacyjny w Toruniu w czasie ostatnich edycji Konkursu organizował cieszące się dużym powodzeniem wycieczki do Legolandu (dla najmłodszych laureatów konkursu) i do Paryża.

Kangur Matematyczny jest obecny w środkach masowego przekazu: w prasie, radiu i telewizji (lokalnej i w TVP1).

Podstawową formą współpracy z innymi krajami biorącymi udział w konkursie jest przygotowanie testów konkursowych na odpowiednim poziomie. Polskie propozycje zadań konkursowych tradycyjnie stanowią znaczącą część ostatecznych zestawów testów. W ostatnim okresie czasu powstały dwa programy europejskie w ramach stowarzyszenia Kangourou Sans Frontières: program KIDS kierowany przez Komitet Słowacki i program MINERWA kierowany przez prezesa stowarzyszenia KSF - A. Deledicqa. Pierwszy z programów dotyczy statystycznego opracowania wyników konkursu w skali międzynarodowej i sformułowanie wniosków dla wszystkich instytucji zajmujących się nauczaniem. W ramach drugiego programu zamierza się stworzyć bazę danych dostępną dla nauczycieli zawierającą wartościowe zestawy problemów i zadań matematycznych. Komitet Organizacyjny zgłosił akces do obydwu programów.

Komitet Organizacyjny od szeregu lat wydaje systematycznie dwie serie publikacji. Pierwsza to Miniatury matematyczne poświęcone popularyzacji matematyki, a druga - Matematyka z wesołym kangurem zawiera teksty zadań konkursowych wraz z rozwiązaniami. Obie serie cieszą się dużym powodzeniem wśród uczniów i nauczycieli. Każda szkoła, której uczniowie biorą udział w konkursie, otrzymuje bezpłatnie egzemplarz Informatora o Kangurze wraz z płytą CD zawierającą interaktywny test z każdego poziomu konkursu z danego roku.

Regulamin konkursu Kangur otrzymała, w listopadzie 2006 r., każda wielkopolska szkoła. Do XIV wielkopolskiej edycji zgłosiło się do końca roku 2006 ponad 30 000 uczniów ze wszystkich etapów nauczania. W roku szkolnym 2006/2007 po raz pierwszy wprowadzono konkurs Kangurek dla uczniów klas pierwszych i drugich szkół podstawowych.

Jolanta Dolata

Co z tą matematyką?, e-Uczyć lepiej 3(41)/2007