Jak mierzyć przyrost wiedzy i umiejętności uczniów? – Edukacyjna Wartość Dodana

Zadaniem szkoły jest rozwijanie uczniów, dbanie o to, aby jej absolwenci zdobyli wiedzę i umiejętności na miarę swoich możliwości. Świadczy to niewątpliwie o jakości pracy szkoły. Niełatwe okazuje się jednak zmierzenie wspomnianego przyrostu wiedzy i umiejętności. Nad metodą obliczania tzw. edukacyjnej wartości dodanej już od dawna trwają dyskusje. Powszechnie wiadomo, że ocena pracy szkoły na podstawie surowych wyników, tj. średniej arytmetycznej wyników w danym roku, nie jest metodą trafną, gdyż nie uwzględnia poziomu wiedzy i umiejętności uczniów na wejściu. Edukacyjna wartość dodana (EWD) jest więc miarą postępów uczniów, poczynionych w określonym okresie badawczym. Uwzględniając potencjał uczniów rozpoczynających edukację na danym etapie edukacyjnym, taki komunikat może zdecydowanie lepiej posłużyć tym wszystkim, którym zależy nie tyle na tworzeniu kolejnych jednowymiarowych rankingów, co na informacji o efektywności kształcenia oraz budowaniu jakości pracy szkoły. (Egzamin. Biuletyn badawczy Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Edukacyjna wartość dodana, 8/2006).

Ze względu na duże zainteresowanie społeczne tą problematyką, Centralna Komisja Egzaminacyjna we współpracy z Uniwersytetem Warszawskim rozpoczęła badania nad opracowaniem metody obliczania edukacyjnej wartości dodanej. Prace w ramach projektu Badania dotyczące wyników egzaminów zewnętrznych – opracowanie metodologii prognozowania i komunikowania wyników egzaminów z wykorzystaniem edukacyjnej wartości dodanej, współfinansowanego przez Europejski Fundusz Społeczny w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwoju Zasobów Ludzkich 2004-2006, trwają już od jesieni 2005roku. W ramach tego projektu powołano zespół kierowany przez dr. Romana Dolatę. W sierpniu tego roku wyniki pracy zespołu zostały opublikowane. Rozpoczęły się szkolenia przedstawicieli ośrodków doskonalenia nauczycieli, które wyraziły chęć i wolę współpracy z CKE i UW. Celem szkolenia było przekazanie informacji nad stanem badań w zakresie EWD oraz podanie ich do publicznej wiadomości.

Konsultanci Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu uczestniczyli w tych szkoleniach. Efektem współpracy jest opracowanie projektu, mającego na celu:

• upowszechnienie wiedzy na temat edukacyjnej wartości dodanej;
• przedstawienie metodologii obliczania EWD oraz roli tego wskaźnika w ocenie jakości kształcenia.

Mamy nadzieję, że realizowane przez Ośrodek przedsięwzięcia i działania pomogą w znalezieniu odpowiedzi na pytania:

• Jak obliczyć edukacyjną wartość dodaną?
• Jak szkoła może określić, czy nastąpił u uczniów przyrost wiedzy i umiejętności?
• Jak wykorzystać wyniki badań nad egzaminami zewnętrznymi prowadzone przez CKE?

Na początek szkoleniem objęci zostali wszyscy dyrektorzy gimnazjów znajdujących się na terenie działania Ośrodka, wizytatorzy KO oraz doradcy metodyczni. Odbyły się seminaria przeprowadzone w Poznaniu i w województwie, tak, aby ułatwić dyrektorom udział w zajęciach. Program spotkań dotyczył następujących zagadnień:

• Koncepcja edukacyjnej wartości dodanej
• Metoda szacowania EWD dla polskich gimnazjów
• Jak obliczyć EWD dla swojego gimnazjum?
• EWD a efektywność nauczania w gimnazjum

Powołany został także zespół problemowy doradców metodycznych Wykorzystanie wyników egzaminów zewnętrznych, który zajmie się pracą nad następującymi problemami:

• Wykorzystanie wniosków wynikających z mierzenia edukacyjnej wartości dodanej do planowania pracy z uczniem
• Budowanie narzędzi do przeprowadzenia diagnozy,, na wejściu”

Doradcy metodyczni z pewnością pomogą nauczycielom odpowiednio wykorzystać zaproponowaną metodę do pełniejszej i bardziej obiektywnej interpretacji wyników egzaminów zewnętrznych.

W perspektywie planowane jest zorganizowanie seminariów dla przedstawicieli samorządów terytorialnych oraz dyrektorów wszystkich typów szkół. Proponujemy także szkolenia dla liderów zespołów ds. egzaminów zewnętrznych a także seminaria dla rad pedagogicznych. Upowszechnienie wyników tych badań wpłynie z pewnością na zmianę oceny pracy szkoły. Dlatego ważne jest, aby dotarły one do jak najszerszego grona odbiorców. Mamy nadzieję także, iż dyrektorzy i nauczyciele wykorzystają zaproponowaną metodę do przekazywania informacji o wynikach egzaminów również rodzicom, którzy są żywo zainteresowani informacjami o szkole.

Należy podkreślić, iż podejmowane przez Ośrodek działania to początek prac w ramach projektu. Jego autorzy zapowiadają, że kolejne wyniki badań zespołu dr Romana Dolaty dotyczyć będą:

• wniosków z pogłębionych badań nad trafnością metody EWD dla gimnazjów,
• metody obliczania EWD dla szkół maturalnych wraz z wynikami badań nad trafnością tej metody,
• metody wykorzystania wyników sprawdzianu do ewaluacji szkół podstawowych,
• analizy przewidywanych efektów wprowadzenia metody EWD w komunikowaniu wyników egzaminów zewnętrznych.

Przeprowadzone w ramach projektu seminaria zaowocowały już pewnymi wnioskami. Mają one jednak charakter hipotetyczny, gdyż nie opierają się na próbie wprowadzania tej metody, ale dotyczą raczej poszkoleniowych refleksji. Oto najczęściej powtarzające się:

EWD – SZANSE

• informacja o rozwoju ucznia i pracy szkoły (metody, programy, praca z uczniem zdolnym i słabym);
• możliwość porównania pracy nauczycieli;
• porównanie pracy szkół – lepsze od porównania średnich wyników;
• wielkość EWD informuje, jak nauczyciel pracował z:
  • uczniem słabym,
  • średnim,
  • bardzo dobrym
• wynik EWD przedstawia rzeczywisty wkład pracy ucznia (nawet słabego);
• metoda pozwala obiektywnie monitorować i oceniać uczniów, klasy, szkoły, dzięki niej wiemy, w jakim miejscu jesteśmy, jakie są postępy w kształceniu przy określonych (stosowanych w praktyce) metodach pracy;
• przeciwwaga dla porównywania szkół według surowych wyników;
• nowe narzędzie do oceny pracy nauczyciela w ręku dyrektora;
• inne spojrzenie na wyniki egzaminu;
• właściwa ocena pracy nauczyciela z dzieckiem mniej zdolnym.

W znacznej mierze nadzieję tę podzielają sami twórcy metody, którzy silne strony EWD interpretują w następujący sposób:

• wykorzystanie w ocenie jakości nauczania obiektywnych danych z systemu egzaminów zewnętrznych,
• scalenie danych z różnych egzaminów i z kolejnych edycji,
• ocena jakości nauczania przy kontroli zasobów szkoły na wejściu.

Mówiąc o korzystnych skutkach wprowadzenia EWD dr Roman Dolata podkreśla:

• „wyparcie” z przestrzeni publicznej wyników surowych jako miary jakości nauczania
• łagodzenie negatywnych skutków konkurencji między szkołami:
• „spijanie śmietanki”,
• segregacje społeczne,
• zmniejszenie poczucia ciągłej frustracji dobrych nauczycieli pracujących w trudnych środowiskach.

Należy jednak dodać, iż uczestnicy seminarium widzieli także pewne minusy nowej metody:

EWD – ZAGROŻENIA

• ma sens dla dużej liczby uczniów, trudno wyciągać wnioski przy małej liczbie;
• kolejny nawał pracy dla nauczyciela, bez przygotowanych programów komputerowych;
• istnieje duża rozbieżność badanych obszarów na sprawdzianie i egzaminie gimnazjalnym;
• w dalszym ciągu analiza pracy tych uczniów, których już nie uczymy;
• kolejne przykłady porównań, rankingów;
• trudność zrozumienia metody przez osoby spoza szkoły;
• kolejne statystyki! Dla kogo?

Co dalej? Pytają autorzy metody i pytanie to zostało postawione również uczestnikom seminarium. Wydaje się, iż:

• EWD powinno być jednym ze wskaźników oceny jakości pracy szkoły
• Jego poprawna interpretacja wymaga pogłębionych analiz jakościowych i kontekstowych dla danej szkoły
• Aby EWD służyło polskiej szkole, potrzebne jest dobre współdziałanie dyrektorów szkół, nadzoru pedagogicznego i ośrodków doskonalenia nauczycieli
• Metoda EWD powinna być rozwijana i doskonalona

Miejmy nadzieję, że te oczekiwania zostaną spełnione...

Aleksandra Kuźniak

Wokół doskonalenia, e-Uczyć lepiej 1(39)/2006